Λογική και ένστικτο: Η μεγάλη διελκυστίνδα

Μην το κάνεις για το Εγώ, κάνε το για το Εμείς

Ο όρος «Φαινόμενο της Δυνατότητας», χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια κατάσταση κατά την οποία εμφανίζεται μια δυσανάλογη στάθμιση των εξαιρετικά απίθανων ενδεχομένων, σημαντικά περισσότερο από όσο αξίζουν.

Σύμφωνα με τον Daniel Kahneman στο βιβλίο του Σκέψη, αργή και γρήγορη, «Είναι παρατηρημένο ότι, στις σχεδόν βέβαιες εκβάσεις αποδίδουμε λιγότερο βάρος από όσο δικαιολογούν οι πιθανότητές τους. Για να εκτιμήσετε το φαινόμενο της βεβαιότητας, φανταστείτε ότι κληρονομήσατε 1 εκατομμύριο δολάρια, αλλά η άπληστη ετεροθαλής αδελφή σας προσέβαλε τη διαθήκη στο δικαστήριο. Η απόφαση αναμένεται αύριο.

Ο δικηγόρος σας ισχυρίζεται ότι η υπόθεσή σας είναι αμάχητη, με 95% πιθανότητα νίκης, αλλά φροντίζει να σας υπενθυμίσει ότι οι δικαστικές αποφάσεις ποτέ δεν είναι απολύτως προβλέψιμες. Τώρα σας προσεγγίζει μια εταιρεία διακανονισμού κινδύνων, η οποία προσφέρεται να αγοράσει άμεσα την υπόθεσή σας προς 910.000 δολάρια.

Η τιμή είναι χαμηλότερη (κατά 40.000 δολάρια ! ) από την αναμενόμενη τιμή της απόφασης του δικαστή (950.000 δολάρια ) αλλά είστε εντελώς σίγουροι ότι θα θέλατε να την απορρίψετε; Αν όντως σας συμβεί κάτι τέτοιο στη ζωή σας , θα πρέπει να γνωρίζετε ότι υπάρχει ένας μεγάλος κλάδος “δομημένων Διακανονισμών” που σας προσφέρει βεβαιότητα με ένα σοβαρό ποσό, εκμεταλλευόμενος το φαινόμενο της βεβαιότητας…

Η δυνατότητα και η βεβαιότητα έχουν ομοίως ισχυρές επιδράσεις στον τομέα των απωλειών. Όταν ένα αγαπημένο σας πρόσωπο μπαίνει στο χειρουργείο έπειτα από τροχαίο ατύχημα, ο κίνδυνος 5% να χρειαστεί ακρωτηριασμό μας φαίνεται πολύ μεγάλος, πολύ μεγαλύτερος από το ήμισυ του 10%. Λόγω του φαινομένου της δυνατότητας, έχουμε την τάση υπερστάθμισης των μικρών κινδύνων και προθυμοποιούμαστε να πληρώσουμε πολύ περισσότερα από την αναμενόμενη τιμή προκειμένου να τους εξαλείψουμε.

Η ψυχολογική διαφορά ανάμεσα σε κίνδυνο 95% να συμβεί μια καταστροφή και στη βεβαιότητα της καταστροφής φαίνεται πολύ μεγαλύτερη, αντιστοίχως η ελάχιστη ελπίδα ότι όλα θα πάνε καλά φαντάζει μεγάλη. Η υπερστάθμιση των μικρών πιθανοτήτων αυξάνει την ελκυστικότητα τόσο των τυχερών παιχνιδιών όσο και των ασφαλιστήριων συμβολαίων.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: η βαρύτητα απόφασης που αποδίδουν οι άνθρωποι στις εκβάσεις δεν είναι ταυτόσημη με την πιθανότητα των εκβάσεων. Οι απίθανες εκβάσεις υπερσταθμίζονται. Αντιστοίχως, οι σχεδόν σίγουρες εκβάσεις υποσταθμίζονται ως προς την πραγματική βεβαιότητα»

Αν κάνουμε μια απόπειρα να εφαρμόσουμε αυτή την αρχή στην σημερινή κρίση της πανδημίας, διαπιστώνουμε τα εξής:

Κάποιοι άνθρωποι υποτιμούν την πιθανότητα να εκτεθούν στον ιό, να μολυνθούν και εν συνεχεία να τον μεταδώσουν. Παρότι οι πιθανότητες είναι σημαντικές σε μια συνάθροιση, η ανθρώπινη ψυχολογία έχει την τάση να τις υποτιμά! Το αποτέλεσμα είναι αύξηση των κρουσμάτων με ότι ανάλογες επιπτώσεις αυτό επιφέρει.Στην κατεύθυνση αυτή έρχονται πολλά κινήματα που εκπορεύονται από συνωμοσιολόγους και τροφοδοτούν με σαθρά επιχειρήματα (εμβόλια, 5G κλπ) την επιλογή αυτή.

Αν όμως μολυνθεί κάποιος με τον ιό και πιθανότατα ήταν και ο ίδιος που πριν αψηφούσε το ενδεχόμενο, αρχίζει ξαφνικά και φοβάται για τα χειρότερα. Ενώ στην πραγματικότητα ο θάνατος από λοίμωξη SARS COV 2, έχει ελάχιστες πιθανότητες να μας συμβεί, το μέγεθος του φόβου είναι αναντίστοιχο του βαθμού βεβαιότητας. Προφανώς δεν αναφέρομαι στις λεγόμενες ευπαθείς ομάδες όπου οι πιθανότητες είναι αρκετά πιο σημαντικές μεν (χωρίς πάλι να είναι εναντίον), αλλά κυρίως στις (περίπου) υγιείς ηλικιακές ομάδες μέχρι 70 -75 ετών.

Αντίστοιχος φόβος για μικρή πιθανότητα χωρίς λογικό υπόβαθρο, έχει επικυριαρχήσει  στα μυαλά των περισσότερων ανθρώπων που αν και υγιέστατοι, παρακολουθούν καλοπροαίρετα τα ΜΜΕ για ενημέρωση, και εν τέλει παραλύουν από φόβο, καθότι τα ΜΜΕ για δικούς τους λόγους, παρουσιάζουν συνεχώς νούμερα θανάτων και επιλεκτικά περιστατικά.

Ως αποτέλεσμα, αυξάνεται το ενδεχόμενο να προκαλέσει ο φόβος μακροπρόθεσμα πολύ μεγαλύτερα προβλήματα, σωματικής και ψυχικής υγείας.

Αν μπορούσα να προτρέψω σε κάτι αυτές τις ομάδες, θα τους έλεγα:

Κλείστε τα αυτιά σας στον τρόμο! Αν τα κανάλια πουλάνε τρόμο, είναι γιατί έτσι σας  προξενούν εθισμό.

Από την άλλη πλευρά, βλέπουμε ότι οι περισσότεροι νέοι που θεωρούν ότι η μόλυνση δεν θα συμβεί σε αυτούς, εύκολα την πατάνε και γίνονται φορείς και μεταδότες.Περίπου κατευθυνόμενοι από το σκεπτικό του «Δεν θα συμβεί σε εμένα, εγώ θα την γλιτώσω» εκτίθενται στις συνθήκες αυξημένου κινδύνου, με την ίδια λογική που οδηγούν εύκολα υπό μέθη, ξεκινούν το κάπνισμα κλπ

Στην πράξη πράγματι μπορεί οι περισσότεροι να την γλιτώσουν, όμως οι πιθανότητες και οι αριθμοί είναι αμείλικτοι.Σε μεγάλο βαθμό μολύνσεων, τα στατιστικά θα επαληθευτούν, κάποιοι από εμάς θα φύγουν, για κάποιους θα είναι γονείς και παππούδες, κάποιοι μάλιστα θα είναι και νέοι, και δυστυχώς κάποιο αγαπημένο πρόσωπο θα αφήσουν πίσω τους.

Συνεπώς η προτροπή εδώ είναι:

Μην το κάνεις για το Εγώ, κάνε το για το Εμείς!