28 Οκτωβρίου 1940, οι πρωταγωνιστές και η Ιστορία

Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά

Συμπληρώνονται 80 χρόνια από την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου και δε θα μπορούσαμε να μην αποτίσουμε τον δικό μας φόρο τιμής σε μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της Ιστορίας μας. Γυρνώντας το χρόνο πίσω, πάμε να δούμε τι συμβαίνει στην Ευρώπη πριν το 1940  και πως η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο.

1933-34

Μηχανή του Χρόνου: Ο Χίτλερ θαύμαζε απεριόριστα τον Μουσολίνι ο οποίος τον απεχθανόταν - Μηχανή του Χρόνου | News 24/7Ένα μεγάλο μαύρο σύννεφο έχει καλύψει την Ευρώπη. Στην Ιταλία ο Μπενίτο Μουσολίνι, με το φασιστικό του καθεστώς, έχει καταργήσει τη δημοκρατία. Η οικονομική κρίση έχει φέρει σε απελπιστική κατάσταση εκατομμύρια ανθρώπους. Στη Γερμανία, ο αγκυλωτός σταυρός ανεβαίνει στην εξουσία. Ο Αδόλφος Χίτλερ ανακηρύσσει το «Τρίτο Ράιχ». Μια νέα -όπως την ονόμασε- αυτοκρατορική Γερμανία, όπου όλα τα πολιτικά κόμματα εκτός του ναζιστικού τέθηκαν αμέσως εκτός νόμου. Ταυτόχρονα, αρχίζουν οι διώξεις σε όσους αντιτίθενται στη «νέα τάξη πραγμάτων», με πρώτους τους Εβραίους (ως χαρακτηρισμένη κατώτερη «ράτσα») να υφίστανται τα χειρότερα. Στερούνται κάθε δημοκρατικού δικαιώματος ως πολίτες, εκδιώκονται και στέλνονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, με στόχο -τι άλλο- τη φυσική τους εξόντωση. Οι τσιγγάνοι, οι διανοούμενοι και οι κομμουνιστές είναι επίσης στο στόχαστρο. Ωμή βία και τρομοκρατία είναι πρώτες στην ατζέντα. Μελανοχίτωνες και τάγματα εφόδου προπηλακίζουν, τρομοκρατούν, δέρνουν και δολοφονούν αθώους. Εκπαίδευση, Μ.Μ.Ε, Τέχνες και Γράμματα βρίσκονται σε κλοιό ασφυξίας κάτω από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Οι διανοούμενοι που δε συμφωνούν εγκαταλείπουν τη Γερμανία, με τον νέο μεσαίωνα να έχει σκεπάσει τη γηραιά ήπειρο. Τόσο στην Κεντρική Ευρώπη, όσο και στα Βαλκάνια και τη Νότια Αμερική, τα φασιστικά καθεστώτα έχουν πάρει τη θέση των δημοκρατικών κυβερνήσεων.

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου

Γιατί είπε "ΟΧΙ" ο Ιωάννης Μεταξάς στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι; Η απόφαση είχε ληφθεί πριν από πολλούς μήνες και πίστευε ότι αν έλεγε ΝΑΙ, η Ελλάδα θα χωριζόταν στα τρία και θα

Στην Ελλάδα το 1936 -συγκεκριμένα στις 4 Αυγούστου- εγκαθιδρύθηκε η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά. Τα πολιτικά κόμματα αμέσως τίθενται εκτός νόμου, με την αστυνομία και τις υπηρεσίες ασφαλείας να οργανώνονται κατά τα φασιστικά πρότυπα. Επιβολή αυστηρής λογοκρισίας, κατάργηση πολιτικών ελευθεριών, συστηματική καταδίωξη όλων των διαφωνούντων και φυσικά εξορίες. Άλλο ένα στοιχείο που δε θα πρέπει να λησμονηθεί, είναι πως οι οργανώσεις της νεολαίας, ο Τύπος και δημόσιοι εορτασμοί υμνούν το καθεστώς και τον αρχηγό του. Μια από τις πρώτες πράξεις της 4ης Αυγούστου, ήταν το κάψιμο των «ακατάλληλων» βιβλίων: Μαρξ, Γκαίτε, Χάινε, Φρόιντ, Ντοστογιέφσκι, Δαρβίνος, Παπαδιαμάντης, Καρκαβίτσας και πολλοί άλλοι ανεπιθύμητοι συγγραφείς, τα βιβλία των οποίων ρίχνονται στην πυρά. Με τον λαό να καλείται να παρακολουθήσει όλα αυτά, κατά τα πρότυπα των άλλων καθεστώτων.

Η Ιταλία

Τον Απρίλιο του 1939, η Ιταλία κατέλαβε την Αλβανία χωρίς αντίσταση, με τις φωτογραφίες του Τύπου της εποχής να δείχνουν τους Ιταλούς στρατιώτες πάνω σε ποδήλατα λες και πήγαιναν εκδρομή. Η απόφαση για επίθεση κατά της Ελλάδας ελήφθη στις 15 Οκτωβρίου του 1940 από το Ιταλικό Πολεμικό Συμβούλιο, πάντα παρουσία του Μουσολίνι. Παρά τις αντιρρήσεις των παρευρισκόμενων για την προχειρότητα με την οποία αντιμετωπίζονταν η συγκεκριμένη επιχείρηση. Ο Μουσολίνι, ήθελε μια νίκη για να μπει στο μάτι του Χίτλερ που εξέφρασε επιφυλάξεις για μια επίθεση κατά της χώρας μας. Η σιγουριά των Ιταλών ήταν τέτοια που, σύμφωνα με τους επιτελείς του Ιταλού δικτάτορα, «το μόνο εμπόδιο ήταν οι λασπωμένοι δρόμοι». Αρχικά ημέρα επίθεσης είχε οριστεί η 26η Οκτωβρίου, αλλά ο Μουσολίνι τη μετέθεσε για τις 28 Οκτωβρίου. Ο λόγος είναι πως ήθελε να συμπέσει με τη 18η επέτειο της Πορείας προς τη Ρώμη, που έφερε τους φασίστες στην εξουσία.

Αθήνα: Λίγο πριν την κήρυξη του πολέμου

Στην πρωτεύουσα έφθαναν συνεχώς πληροφορίες, για την επικείμενη επίθεση των Ιταλών. Την 25η Οκτωβρίου, στο Υπουργικό Συμβούλιο ο Ιωάννης Μεταξάς ενημέρωσε τους υπουργούς του και τους διαβεβαίωσε ότι η πολεμική προετοιμασία είχε προχωρήσει σε ικανοποιητικά επίπεδα.

Η ζωή στην Αθήνα, κυλούσε στους δικούς της ρυθμούς. Το γεγονός των ημερών δεν ήταν άλλο από την πρεμιέρα της όπερας του Τζάκομο Πουτσίνι «Μαντάμ Μπάτερφλάι», από τη νεοσύστατη Λυρική Σκηνή. Στην παράσταση θα έδινε το παρών ο γιός του συνθέτη, γεγονός που είχε κινητοποιήσει όλη την κοσμική Αθήνα. Ο πρεσβευτής της Ιταλίας Εμμανουέλε Γκράτσι απηύθυνε πρόσκληση σε γεύμα στον Ιωάννη Μεταξά μετά την παράσταση. Εκείνος αρνήθηκε, και όπως σημείωσε στο ημερολόγιο του: «Είναι δυσάρεστο για τον καθένα μας, να δεχθεί το φιλί του Ιούδα». Ο ίδιος μάλιστα έδωσε εντολή μόνο σε δυο υπουργούς του να παρακολουθήσουν την παράσταση.                    

 Το χρονικό του Έπους

Βράδυ της 27ης Οκτωβρίου, το Ιταλικό Πρακτορείο Ειδήσεων «Στέφανι» εξαπέλυσε επίθεση εναντίον της Ελλάδος. Άμεση ήταν η απάντηση, του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων. Πλέον η Ιταλική, επίθεση είναι ζήτημα ωρών όπως εκτιμούν άπαντες.

Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού Αλέξανδρος Παπάγος επικοινώνησε με τα ελληνοαλβανικά σύνορα ενώ ενημερώθηκε και ο Μεταξάς. Τα μαντάτα πλέον ήταν προ των ελληνικών πυλών.

 28 Οκτωβρίου-Ώρα 03:00 π.μ. 

Ήταν Δευτέρα 28 Οκτωβρίου, όταν ο Εμμανουέλε Γκράτσι πέρασε την πόρτα του σπιτιού του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά προς επίδοση του τελεσίγραφου. Ένα τελεσίγραφο, σύμφωνα με το οποίο, ο Μουσολίνι απαιτούσε από την Ελλάδα να μην εμποδίσει το στρατό του να καταλάβει σημαντικές στρατηγικές θέσεις στη χώρα μας.

Η κυβέρνηση είχε τη διορία τριών ωρών ώστε να δώσει την τελική της απάντηση.

Ωστόσο αυτή ήταν αυτονόητη, ο Μεταξάς με το χέρι του να τρέμει από οργή είπε:

«Donc, Monsieur Allors c’est la guerre». («Λοιπόν Κύριε μου έχουμε πόλεμο!»).

Με αυτές τις φράσεις στα Γαλλικά, αποτυπώθηκε από τον δικτάτορα Μεταξά το ΟΧΙ που απηχούσε στις διαθέσεις όλου του ελληνικού λαού. Αμέσως μετά, ενημέρωσε τον Άγγλο πρέσβη Πάλερετ και ζήτησε τη βοήθεια του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ώρα 05:00 π.μ: Η πρώτη επίθεση

Όπως ήταν αυτονόητο, οι Ιταλοί δεν περίμεναν την εκπνοή του τελεσιγράφου και προχώρησαν στην πρώτη επίθεση. Ο αρχιστράτηγος Βισκόντι Πράσκα δίνει την εντολή για προσβολή των ελληνικών θέσεων από τις 5 το πρωί. Εδώ έχουμε και τον πρώτο νεκρό. Ο 27χρονος Βασίλης Τσιαβαλιάρης, που υπηρετούσε στο πεζικό και σε φυλάκιο της ελληνοαλβανικής μεθορίου, σκοτώθηκε από θραύσμα ιταλικού όλμου. Η επίθεση των Ιταλών εκδηλώνεται με εισβολή ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων στους τομείς της Πίνδου και της Ηπείρου (από το Γράμμο μέχρι το Ιόνιο) και με συμπλοκές στην περιοχή της Βορειοδυτικής Μακεδονίας.

Ο Ιταλός αρχιστράτηγος Βισκόντι Πράσκα, είχε στη διάθεση του δύναμη 135.000 ανδρών σε αντίθεση με τον Αλέξανδρο Παπάγο που είχε μόλις 35.000 άνδρες.

Οι πρώτοι βομβαρδισμοί

 Στις 09:30 το πρωί σημειώνονται οι πρώτοι αεροπορικοί βομβαρδισμοί σε Πειραιά και Τατόι χωρίς συνέπειες, ενώ στην Πάτρα υπάρχουν νεκροί. Άλλα σημεία τα οποία βομβαρδίστηκαν είναι η Διώρυγα της Κορίνθου και η ναυτική Βάση της Πρέβεζας.

Το απόγευμα της -ιστορικής πια- 28ης Οκτωβρίου, ο Μουσολίνι συναντήθηκε στη Φλωρεντία με τον Χίτλερ στον οποίο ανακοίνωσε γεμάτος καμάρι την επίθεση κατά της χώρας μας. Μοναδικοί θύλακες αντίστασης το Απόσπασμα Πίνδου υπό το συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη και η περίφημη VIII Μεραρχία με διοικητή το Στρατηγό Χαράλαμπο Κατσιμήτρο.

Το ΟΧΙ ενός ολόκληρου λαού

Το ΟΧΙ γίνεται, δεκτό με πρωτοφανή ενθουσιασμό από τον ελληνικό λαό, ο οποίος ξύπνησε στις 06:00 το πρωί από τις σειρήνες.

Το Ραδιόφωνο μεταδίδει: « Εδώ Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών. Μεταδίδομεν το πρώτον ανακοινωθέν του Ελληνικού Γενικού Στρατηγείου. Αι Ιταλικαί, στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουν από της 05:30 πρωινής, σήμερον τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της ελληνοαλβανικής μεθορίου. Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους».

 

Οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων

 Η απόφαση της Ελλάδος να αντισταθεί, αυθημερόν προκαλεί εκδηλώσεις θαυμασμού στη Μεγάλη Βρετανία και τις χώρες της Κοινοπολιτείας. Σταδιακά κατέφθασαν δεκάδες μηνύματα συμπαράστασης. Με πρώτο αυτό του βασιλιά της Αγγλίας Γεώργιου ΣΤ’, που τονίζει: «Η υπόθεσίς σας είναι και ιδική μας υπόθεσις». Στο ίδιο μήκος κύματος και το τηλεγράφημα του Τσώρτσιλ: «Θα σας παράσχομεν όλην την δυνατήν βοήθειαν μαχόμενοι εναντίον του κοινού εχθρού και θα μοιρασθώμεν την κοινήν νίκην». Βοήθεια όμως που δεν ήρθε από κανέναν, αφού όλοι πίστευαν πως με τον έναν η τον άλλον τρόπο οι Ιταλοί θα κέρδιζαν.  Οι ΗΠΑ, που ήταν εκτός πολέμου, εξέφρασαν απλώς τη λύπη τους δια του Προέδρου Ρούζβελτ, ενώ η Σοβιετική Ένωση παρέμεινε «άφωνη», αφού δεσμευόταν από το  Σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότωφ. Σε αντίθεση, ο Τουρκικός Τύπος ήταν γεμάτος διθυραμβικούς επαίνους για το «ΟΧΙ». Η «Ικδάμ» έγραφε στις 29 Οκτωβρίου: «Ζήτω η Ελλάς! Είμαστε υπερήφανοι, που έχουμε σύμμαχο ένα τέτοιο έθνος», ενώ η «Βακίτ» ανέφερε την Ελλάδα ως «αλησμόνητο για όλο τον κόσμο παράδειγμα γενναιότητας».

 

Οι 178 μέρες ενός θριάμβου

Έλληνες στρατιώτες στο αλβανικό μέτωπο. | ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣτο επιμύθιο, αυτό που χρήζει ξεχωριστής αναφοράς είναι το γεγονός πως ο υπερφίαλος δικτάτορας Μπενίτο Μουσολίνι κατάφερε να ενώσει τους  Έλληνες ανεξαρτήτως πολιτικών φρονημάτων και κοινωνικής προέλευσης. Ο Μουσολίνι ετοίμαζε σε 20 ημέρες ρωμαϊκή φιέστα στην πόλη των Αθηνών πάνω σε άσπρο άλογο, από τη σιγουριά που ένιωθε για την προέλαση των στρατευμάτων του.

Ακολούθησαν όμως 178 συγκλονιστικές ημέρες, με τους Έλληνες να αμύνονται Υπέρ Βωμών και Εστιών και να περνούν στην αντεπίθεση. Το Έπος της Αλβανίας, ήταν η πρώτη και πολύ μεγάλη νίκη των Συμμάχων εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Τον Οκτώβριο του 1940 κατάλαβαν πως ο εχθρός δεν είναι ανίκητος. Και πως η ανδρεία είναι το πρώτο και μεγαλύτερο προσόν του Ελληνικού Έθνους.

-Χρόνια σου πολλά, Πατρίδα Ελλάδα!